Hukuk yargılamasında delillerin usulüne uygun sunulması, davanın seyrini ve sonucunu doğrudan etkiler. Tanık beyanı, en sık başvurulan delil türlerinden biri olup, tanıkların zamanında ve doğru şekilde bildirilmesi zorunludur. Bu nedenle, tanık listesinin hangi aşamada ve hangi sürede sunulması gerektiği, taraflar için büyük önem taşır.
Hukuk Muhakemeleri Kanunu (HMK) m.240’a göre, tanık göstermek isteyen taraf, tanıkların adını, adresini ve hangi vakıa için dinleneceğini içeren listeyi süresi içinde mahkemeye sunmakla yükümlüdür. Aksi takdirde tanık dinlenmesi reddedilebilir.
Bu yazımızda; tanık listesinin yasal süresi, usulüne uygun sunulması, süre kaçırıldığında neler olacağı ve Yargıtay’ın konuya ilişkin kararları gibi birçok önemli noktaya detaylı şekilde değiniyoruz.
Tanık Listesi Nedir? Hangi Bilgileri İçermelidir ve Neden Önemlidir?
Hukuk yargılamalarında tanık listesi, tarafların dayandığı olayları tanık beyanları ile ispat edebilmesi için mahkemeye sunmak zorunda olduğu resmi bir belgedir. Bu belge, yalnızca tanığın kimliğini değil; aynı zamanda hangi vakıa hakkında tanıklık edeceğini ve tebliğe elverişli adresini de içermelidir.
6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu’na göre, tanık dinletmek isteyen taraflar, bu tanıkları ve ilgili bilgileri usulüne uygun şekilde bildirmekle yükümlüdür. Tanık listesi sunulmadan yapılacak tanık beyanı talepleri, genellikle mahkemece reddedilir. Bu nedenle tanık listesi, hem usuli güvenlik hem de ispat stratejisi açısından kritik öneme sahiptir. Mahkeme, sadece tanıkların isimlerini değil, hangi olayla ilgili tanıklık yapacaklarını da dikkate alarak değerlendirme yapar.
Eksik ya da usule aykırı düzenlenmiş bir tanık listesi, o delilden yararlanılamaması riskini doğurur. Bu nedenle liste dikkatle hazırlanmalı ve süresinde sunulmalıdır.
Tanık Listesi Ne Zaman Verilir? HMK Kapsamında Süreler ve Uygulama
Tanık listesi ne zaman verilir sorusu, hukuk yargılamasının en çok merak edilen konularından biridir. HMK’nin genel sistematiği uyarınca taraflar, dayanacakları delilleri dilekçelerinde belirtmekle yükümlüdür. Eğer tanık deliline dayanılacaksa, tanık isimlerini ve bu kişilerin hangi vakıaya tanıklık edeceğini gösteren yazılı bir listenin de mahkemeye sunulması gerekir.
Tanık listesi, dava dilekçesi veya cevap dilekçesi ekinde verilebileceği gibi, mahkemenin ön inceleme duruşmasında vereceği kesin süre içinde de sunulabilir. HMK m. 139 gereğince, mahkeme, taraflara delillerini sunmaları için genellikle iki haftalık bir süre verir. Aslında bu süre yazılı belge niteliğindeki deliller için öngörülse de, uygulamada hâkimler bu sürede tanık listesinin de sunulması için ihtarda bulunabilirler.
Eğer tanık listesi, verilen kesin süre içinde mahkemeye sunulmazsa, HMK m. 145 uyarınca, bu delilden vazgeçilmiş sayılır. Ancak tanık dinleme günü verilmişse ve tanıklar fiziken hazır edilirse, bu kişiler yine de dinlenebilir. Bu husus bir istisna olup bir sonraki başlıkta ayrıntılı biçimde açıklanacaktır.
Tanık listesi süresinde verilmediğinde hak kaybı yaşanmaması için, tarafların hem delil dilekçelerini hem de tanık listelerini mahkemenin verdiği sürelerde eksiksiz ve usule uygun şekilde sunması gerekir.
| Aşama | Ne Olur? | Tanık Listesi Sunulmalı mı? |
|---|---|---|
| Dilekçeler Aşaması | Taraflar iddia ve savunmalarını sunar | Tercihe bağlı olarak sunulabilir |
| Ön İnceleme Duruşması | Hakim deliller için süre verir | Genelde 2 haftalık kesin süre tanınır |
| Tahkikat Aşaması | Deliller toplanır | Süre verilmişse listeler artık sunulamaz |
| Tanık Dinlenme Günü | Tanıklar dinlenir | Listede adları yoksa dinlenemezler |
Tanık Listesi Sunulmazsa Ne Olur? Hak Kaybı ve İstisnalar
Tanık listesi verilmezse ne olur sorusu, usul kurallarının sonuçları açısından hayati önem taşır. Hukuk Muhakemeleri Kanunu’na göre, tanık deliline dayanmak isteyen tarafın, mahkemenin verdiği kesin süre içinde tanık listesini sunması gerekir. Bu sürede sunulmayan tanık listesi nedeniyle, ilgili delilden vazgeçilmiş sayılır (HMK m. 145).
Ancak HMK m. 243, bu katı kuralın istisnasını düzenler. Bu maddeye göre:
“Tanık listesi için kesin süre verildiği ve tanık dinleme günü belirlendiği hâllerde, liste verilmemiş olsa bile taraf tanıkları duruşmada hazır bulundurursa, bu tanıklar dinlenebilir.”
Bu hükümden hareketle tanık listesi verilmemesi durumunda yine de tanık dinletilmesinin mümkün olabilmesi için üç koşulun birlikte sağlanması gerekir:
- Mahkeme, tanık listesi sunmak için kesin süre vermiş olmalıdır.
- Tanıkların dinleneceği duruşma günü önceden belirlenmiş olmalıdır.
- Tanıklar, ilgili duruşmada bizzat hazır edilmelidir.
Eğer bu koşullardan biri bile eksikse, tanık listesi sunulmadığı için delilden feragat edilmiş sayılır ve tanıklar dinlenmez.
Uygulamadan Örnek: Tanık Listesi Sunulmadı, Tanıklar Getirildi – Dinlenebilir mi?
Örneğin; bir alacak davasında davacı, tanık deliline dayanacağını dava dilekçesinde belirtmiştir. Mahkeme, ön inceleme duruşmasında davacıya tanık listesi sunması için iki haftalık kesin süre verir. Ancak bu süre içinde liste sunulmaz. Daha sonra tahkikat aşamasında tanık dinleme günü belirlenir ve davacı tanıkları duruşmaya getirir.
Peki bu durumda tanıklar dinlenebilir mi?
Yanıt: Evet. Zira dilekçelerin teatisi aşamasında tanık deliline dayanıldıysa ve kesin süre verilip dinleme günü belirlendiyse tanık listesi verilmese dahi tanıklar hazır bulundurulduğunda dinlenir.
Bu konuda Yargıtay Hukuk Genel Kurulu’nun 2017/2626 E., 2021/81 K. sayılı kararı şu şekildedir: 🔗 Denge Hukuk Ofisi – Kesin Sürede Tanık Listesi Verilmemesi
“…Madde metninden de anlaşılacağı üzere tanık deliline dayanan tarafça sunulmamış olan tanık listesi için kesin süre verilmesi gerekmektedir. Bu süreye ve tanığın dinlenileceği günün belirlenmiş olmasına rağmen tanık listesi sunmayan ancak tanık deliline dayanan tarafın hazır bulundurduğu tanığın dinlenilmesi zorunludur. Ancak bu durum, dilekçelerin teatisi aşamasında tanık deliline dayanmayan tarafın duruşma sırasında hazır bulundurduğu tanığın dinlenebileceği anlamına gelmez. Bu kapsamda ve HMK’nın 31. maddesinde düzenlenen hâkimin davayı aydınlatma ödevi gereği mahkemece tanık deliline dayanan taraflara tanık listesini sunmak üzere usulüne uygun kesin süre verilmesi gerekmektedir.”
Bu karar net bir biçimde göstermektedir ki; kesin süre içinde tanık listesi verilmemesi durumunda bile tanığın dinlenmesi mümkün olmakla birlikte dilekçede tanık deliline dayanmayan taraf için bu geçerli değildir.
HMK m. 243 kapsamında tanık dinletme imkanı doğan hallerin bir arada bulunması gerekir.
- Kesin süre verilmiş olması
- Tanık dinleme günü belirlenmiş olması
- Tanıkların duruşmada hazır edilmesi
Bu üç koşul birlikte gerçekleşirse, tanık listesi sunulmamış olsa bile mahkeme tanıkları dinleyebilir. Aksi halde, ispat hakkı bu delil açısından kaybedilir.
İkinci Tanık Listesi Verilebilecek İstisna Haller
6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu’na göre taraflar, kural olarak yalnızca bir kez tanık listesi sunabilir. İkinci tanık listesi verme yasağı tanık listesinin mahkemeye verilmesiyle başlar. Bu kural, yargılamanın düzenli ve öngörülebilir şekilde yürütülmesini amaçlar. Ancak, istisnai durumlar ortaya çıktığında ikinci bir tanık listesi sunulması hukuken mümkündür.
İşte bu istisnalar ve dayanakları:
1. Re’sen Araştırma İlkesinin Geçerli Olduğu Davalar
Nüfus kaydının düzeltilmesi, soybağı, vesayet gibi kamu düzenini ilgilendiren ve re’sen araştırma ilkesinin uygulandığı davalarda, hâkim tarafların sunmadığı tanıkları da dinleyebilir. Bu kapsamda, birinci tanık listesi verilmiş olsa bile, mahkeme gerekli görürse taraflardan ek tanık listesi isteyebilir.
2. Tanıkların Dinlenememesi Durumu
İlk listede yer alan bir tanık ölürse, tanıklıktan çekilirse, o tanığın yerine başka bir tanığın gösterilmesi mümkündür. Bu durumda mahkemeye ikinci bir tanık listesi sunulabilir.
3. Islah veya Karşı Tarafın Açık Rızası
Islah ya da karşı tarafın onayı ile iddia ve savunmaların genişletilmesi yoluna gidildiyse ortaya çıkan yeni vakıalar için yeni bir tanık listesi verilmesi de mümkün olacaktır.
Tanık Listesinde Nelere Yer Verilmelidir?
Tanık listesi, mahkemeye delil olarak sunulacak tanıkların kimlik bilgileri ve hangi vakıaya ilişkin bilgi vereceklerinin açıkça belirtildiği resmi bir belgedir. Hukuk Muhakemeleri Kanunu’na göre, bu liste belirli şekil şartlarını taşımalıdır; aksi hâlde tanıkların dinlenmesi reddedilebilir.
1. Tanığın Kimlik Bilgileri
Tanığın kimliğinin açıkça belirlenebilmesi için aşağıdaki bilgiler mutlaka yer almalıdır:
- Adı ve soyadı
- T.C. kimlik numarası (varsa)
- Yerleşim yeri adresi (duruşmaya çağrılabilmesi için zorunludur)
2. Tanığın Beyanda Bulunacağı Vakıa
HMK m. 243’e göre tanık listesinde her tanığın hangi vakıa hakkında bilgi vereceği açıkça belirtilmelidir. Bu, “somutlaştırma yükü”nün bir gereğidir.
📌 Örnek:
Tanık Ahmet Yılmaz, müvekkil ile davalı arasındaki 12.03.2022 tarihli sözlü kira sözleşmesinin yapıldığına dair beyan verecektir.
Sonuç:
Tanık listesi, yalnızca bir formalite değil, delilin işlerlik kazanmasının temel taşıdır. Şekle, içeriğe ve süreye ilişkin bu kurallara uyulmadığı takdirde, tanıklar dinlenemeyecek ve tarafın iddiası ispatsız kalacaktır.
Tanık Listesinin Eksik veya Süresinde Verilmemesinin Sonuçları
Tanık listesinde adres hiç gösterilmemiş veya tanık adreste bulunamamışsa yeni adres sunulması için taraflara kesin bir süre verilir.
“…Bu süre içinde adres gösterilmez veya gösterilen yeni adres de doğru değilse, bu tanığın dinlenilmesinden vazgeçilmiş sayılır.”
Kanun hükmü uyarınca kesin süre içinde adres bildirilmediği takdirde tanığın dinlenilmesinden vazgeçilmiş sayılır.
Tanık listesi verilmezse veya eksik/yanlış düzenlenirse, tanık deliline dayanmamış sayılır ve mahkeme tanıkları dinlemez. Bu da davanın sonucunu doğrudan etkiler. Özellikle ispat yükünün tanık beyanlarına dayandığı hallerde, bu hata davayı kaybetmeye neden olabilir.
Tanık Listesi Nereye Verilir?
Tanık listesi, davanın görüldüğü ilgili mahkemenin kalemine verilir. Genellikle:
- Dava açılırken dosya ile birlikte mahkemeye sunulur.
- Cevap dilekçesi ile birlikte sunulabilir.
- Mahkemece verilen süre içinde ayrıca dilekçe ekinde mahkemeye verilir.
Teslim, UYAP üzerinden elektronik ortamda yapılabileceği gibi, doğrudan mahkeme kalemine elden de yapılabilir.
Sonuç Olarak Nelere Dikkat Etmelisiniz?
Tanık listesi, bir davada delil sunma sürecinin en kritik adımlarından biridir.
Zamanında sunulmazsa tanık dinletme hakkınızı kaybedebilirsiniz.
Tanıkların isim-soyisim ve açık adres bilgilerinin eksiksiz olması şarttır.
Mahkemece verilen süreleri ve usul kurallarını dikkatle takip etmeniz gerekir.
Bu aşamaların eksiksiz ve hatasız yürütülmesi, davanızın seyri açısından büyük önem taşır. Bu noktada, süreci sizin adınıza profesyonelce takip edecek ve hataya yer bırakmayacak bir ekiple çalışmanız büyük avantaj sağlayacaktır.
Denge Hukuk Ofisi olarak ihtiyaç duyduğunuz her noktada kapımızın sonuna kadar açık olduğunu bilmenizi isteriz.
Yasal Uyarı!
Web sayfamızda yayınlanan tüm makale ve içeriklerin telif hakları Av. Öncü ÖZBAY’a aittir. Söz konusu içeriklerin izinsiz kopyalanması ya da özetlenerek kullanılması durumunda yasal yollara başvurulacaktır.
